UZLAŞTIRMA KURUMU VE UZLAŞMA KAPSAMINA GİREN SUÇLAR

 A. UZLAŞMA KELİMESİNİN ANLAMI

       Uzlaşmak durumu, uyuşma, uzlaşı, uzlaşım, mutabakat, konsensüstür. Toplum bilim terimi olarak; Bireylerin ya da toplumsal kümelerin, toplumsal değerlerin paylaşılmasında karşılıklı ödünlerle aralarında bir anlaşmaya varmalarıdır.

1. CMK kapsamında uzlaşma; Uzlaşma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin Kanundaki usul ve hükümlere uygun olarak uzlaştırma sureci sonunda anlaştırılmış veya anlaşmış olmalarıdır.

Uzlaştırmanın sözlük anlamı ise uyuşmazlığın çözümlenebilmesi amacıyla yapılan yasal çalışmaların tümü. İki yanın birbirine uymayan isteklerinde karşılıklı yararları birbirine yakınlaştırma yoluyla karşıtları arasında bir anlaşma sağlamadır.

2. CMK kapsamında uzlaştırma: Uzlaşma kapsamına giren bir suç nedeniyle şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin, Kanun ve Yönetmelikteki usul ve hükümlere uygun olarak uzlaştırması aracılığıyla yada hakim veya Cumhuriyet savcısı tarafından anlaştırılmaları suretiyle uyuşmazlığın giderilmesi surecidir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler ilk haliyle hem ceza hem de usul yasamızda ayrı ayrı düzenlenmişken 5560 sayılı yasa ile tüm hükümleriyle usul yasasının kapsamına alınmıştır

B. UZLAŞMA  KURUMUNUN İLKELERİ VE ŞARTLARI

1. Uzlaştırma ancak şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin özgür iradeleri ile rıza göstermeleri hâlinde gerçekleştirilir.

2. Şüpheli, sanık, mağdur veya suçtan zarar gören Türkçe bilmiyorsa veya engelli ise Kanunun 202 nci. maddesi hükmü uygulanır.

3. Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan şüpheli veya sanık uzlaşmadan yararlanır. (Cmk.255)

4.Fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.

5.Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. 

6. Teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma ya da kovuşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir.

7.Uzlaşmaya tâbi suçlarda, uzlaştırma girişiminde bulunulmadan, kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez.

8. Cumhuriyet savcısı uzlaştırmadıysa, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu belirtmekle yükümlüdür.

9.Uzlaştırma sürecinde yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma ya da davada delil olarak kullanılamayacağı gibi müzakerelere katılanlarda verilen bilgilere ilişkin olarak tanıklık yapmak zorunda bırakılamazlar.

10. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmasının raporunu düzenleyerek Cumhuriyet savcısına verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.

 C. UZLAŞMA KAPSAMINDA OLAN SUÇLAR

1.      Kasten Yaralama Suçu (TCK m. 86, 3. fıkra hariç)

2.      Kasten Yaralamanın İhmali Davranışla İşlenmesi (TCK m. 88)

3.      Taksirle Yaralama Suçu (TCK m. 89)

4.      Konut ve İşyeri Dokunulmazlığını İhlal Suçu (TCK m. 116)

5.      İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali Suçu (TCK m. 117/1)

6.      Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma (TCK m. 123)

7.      Hakaret Suçu (TCK m. 125) Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu (TCK m. 130)

8.      Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçu (TCK m. 132)

9.      Konuşmaları Dinleme ve Kayda Alma Suçu (TCK m. 133)

10.  Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu (TCK m. 134)

11.  Alacağın Tahsili Maksadıyla Cebir ve Tehdit Kullanılması (TCK m. 150)

12.  İbadethaneler ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçu (TCK m. 153)

13.  Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Suçu (TCK m.154)

14.  Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu (TCK m. 156)

15.  Kayıp veya Ele Geçen Eşyayı Tasarruf Suçu (TCK. m. 160)

16.  Şirket veya Kooperatifler Hakkında Yanlış Bilgi Verme Suçu (TCK m. 164)

17.  Suç Eşyasını Satın Alma veya Kabul Etme Suçu (TCK m. 165)

18.  Bilgi Vermeme Suçu (TCK m. 166)

19.  Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması Suçu (TCK m. 209)

20.  Aile Hukuku Yükümlülüğünün İhlali Suçu (TCK m. 233/1)

21.  Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m. 234)

22.  Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, TCK m. 239)

23.  Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret (TCK m. 341)

24.  Yabancı Devlet Temsilcilerine Karşı İşlenen Suçlar (TCK m. 342) 

                 6763 sayılı Kanun’un 34 maddesi ile uzlaşma kapsamına giren suçlar

1. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehdit (TCK m. 106)

2.      Tehdit Suçu (TCK m. 106/1)

3.      Hırsızlık (TCK m. 141)

4.      Kullanma hırsızlığı (TCK m. 146)

5.      Mala Zarar Verme TCK m. 151

6.      Güveni Kötüye Kullanma TCK m.155

7.      Dolandırıcılık (TCK m. 157)

8.      Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hali (TCK m. 159)

9.  Yağma ve nitelikli yağma hariç “Malvarlığına Karşı Suçlar” başlığı altında yer alan suçların haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına olarak işlenmesi hali (TCK m. 167)

10. Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar (CMK m. 253/1-c) 

 D. SORUŞTURMA SIRASINDA UZLAŞMA 

1.Uzlaşma Teklifi

Soruşturma konusu suçun, uzlaşmaya tâbi olması ( 4.başlıkta belirtilen suçlar ve uzlaşmaya tabi özel hukuktan doğan diğer suçlar) ve işlendiği hususunda yeterli şüphenin bulunması hâlinde; Cumhuriyet savcısı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Cumhuriyet savcısının yazılı ya da acele hallerde sözlü tâlimatı üzerine, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene adlî kolluk görevlisi de teklifinde bulunabilir. Sözlü emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin reşit olmaması ya da kısıtlı olması hâli ile mağdur veya suçtan zarar görenin ayırt etme gücü bulunmaması durumunda, teklifi kanunî temsilcilerine yapılır.  Bu kişilerin ayırt etme gücüne sahip olup olmadıkları Cumhuriyet savcısı tarafından araştırıldıktan sonra uzlaşma teklifinin muhatabı belirlenir.

Uzlaşma teklifinde bulunulması hâlinde; şüpheliye, mağdura veya suçtan zarar görene ya da kanunî temsilcilerine, uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmenin hukukî sonuçları  açıklanır.

Uzlaşma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin haklı bir mazereti olmaksızın müzakerelere katılmaktan imtina etmesi hâlinde, ilgili taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

2.Uzlaşma Teklifinde Karar Süresi

Uzlaşma teklifinde bulunulanlardan herhangi biri, en geç üç gün içinde teklifi yapan adlî kolluk görevlisine ya da görevli Cumhuriyet savcısına kararını bildirmediği takdirde, uzlaşma teklifi reddedilmiş sayılır. (Cumhuriyet savcılarının böylesi önemli bir konuda daha dikkatli davranmalı ve uzlaşma teklifini aceleye getirmemelidir. Kovuşturmaya karar verilmesi halinde mahkemelerdeki iş yükünün artığı göz ardı edilmemelidir. '' Hatta uzlaşma teklifinin çarşamba günleri yapılmasının 3 günlük uzlaşma kabul ve red süresinin 6 güne çıkaracak olması sebebiyle uzlaşma teklifi çarşamba günleri yapılmalıdır.'' )TBB. Dergisi, Sayı 77, 2008 Bu durumda, Kanunun 255 inci maddesi hükmü saklı kalmak üzere, ayrıca diğerlerine  uzlaşma  teklifinde bulunulmaz.

Ayrıca savcılık makamının veya adli kolluğun uzlaştırma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilir. Bu durumda Cumhuriyet Savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir.

3.Soruşturma Evresinde Uzlaşmanın Sonuçları

Uzlaştırma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi hâlinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Böylelikle mağdur, uzun olan yargılama sürecinden kurtularak kısa yoldan zararının giderilmesini sağlamış olur. Şüpheli açısından ise cezai müeyyideye çarptırılma tehlikesi ortadan kalkmış olur.

Ancak edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde, Kanunun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı değil, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir ve bu süre zarfında zaman aşımı işlemez.

Uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmesi hâlinde , kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde ise Kanunun 171 inci maddesinin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın,  kamu davası açılır.

E. MAHKEME AŞAMASINDA UZLAŞMA 

      1.Mahkeme Aşamasında Uzlaşmanın Şartları

1.      Kamu davası açıldıktan sonra aşağıdaki durumların varlığı hâlinde, uzlaştırma işlemleri soruşturma aşamasında Kanunun 253. Maddesinde belirtilen esas ve usule göre, mahkeme tarafından yapılır:

2.      Kovuşturma konusu suçun hukukî niteliğinin değişmesi nedeniyle uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması,

3.      Soruşturma aşamasında uzlaşma teklifinde bulunulması gerektiğinin ilk olarak  mahkeme aşamasında anlaşılması,

4.      Cumhuriyet savcısı tarafından iddianame düzenlenmeksizin doğrudan doğruya mahkeme önüne gelen uzlaşmaya tâbi bir fiilin varlığı,

5.      Mahkeme aşamasında kanun değişikliği nedeniyle fiilin uzlaşma kapsamına girmesi.

6.      Mahkeme aşamasında yapılan uzlaşma teklifi reddedilmesine rağmen, taraflar uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç duruşmanın sona erdiği açıklanıp hüküm verilmeden önce mahkemeye başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.

         2.Mahkeme Aşamasında Uzlaşmanın Sonuçları

Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini def’aten yerine getirmesi hâlinde, davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi hâlinde; sanık hakkında, Kanunun 231 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir ve geri bırakma süresince zamanaşımı işlemez.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmesi hâlinde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak  davanın düşmesine karar verilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlindeyse mahkeme tarafından, Kanunun 231 inci maddesinin onbirinci fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır.